ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಹ (Nepal Floods) ಮಾನವನ ಸ್ಮೃತಿಪಟಲದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಮಾಸದ ಘನಘೋರ ದುರಂತ. ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕದ, ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿನಾಶ ಮಾಡಿದ ಪ್ರವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಈಗಲೂ ಎದೆ ಝಲ್ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಹರಿದ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು-ಮಣ್ಣು-ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳ ರಾಶಿಗಳಡಿ ಸಿಲುಕಿ ಉಸಿರು ಚೆಲ್ಲಿದವರೆಷ್ಟೋ. ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಸುಂದರ ಕನಸುಗಳು ಕಮರಿ, ಸಾವು ಎದುರಾಗಿ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿಯಾದವರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ. ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಮಣ್ಣಾದವು, ರಸ್ತೆಗಳು ಭೋರ್ಗರೆದು ಹರಿಯುವ ನದಿಯ ಹಾದಿಯಾದವು.. ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ನಾಮಾವಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದೂ, ಜೀವ ಕೈಯಲ್ಲಿಡಿದು ಅದೆಷ್ಟೋ ಆರ್ತನಾದಗಳು ಮಣ್ಣಿನಡಿ ಇನ್ನೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಭೀಕರತೆ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಒಂದಷ್ಟು ಉಸಿರುಗಳು ಸಾವು ಗೆದ್ದು ಬಂದಿವೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಸಾವಿನ ಆಟ ಮೋಜಿನದ್ದಲ್ಲ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ನಾಗರಿಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಂದ ತನ್ನ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿರುವ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವಾಡುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕರೆಗಂಟೆ. ಇದು ಕೇವಲ ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವದ ದೊಡ್ಡಣ್ಣನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜಗತ್ತಿನ ಸೂಪರ್ ಪವರ್ ಆಗಲು ಹೊರಟಿರುವ ಭಾರತಕ್ಕೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂದೇಶ ರವಾನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ನೇಪಾಳದ ವಿನಾಶವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ಹಿಮಾಲಯ ಪರಿಸರವು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು, ಸುರಂಗಗಳು, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಜೊತೆಗೆ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಇದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೊದಲ್ಲಿ (Yarlung Zangbo River) ಚೀನಾದ (China) ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯು ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ (India) ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
ಏನಿದು ಚೀನಾದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ?
ಟಿಬೆಟ್ನ ಮೆಡೋಗ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ಸ್ಥಳವು ಮತ್ತೊಂದು ಕಳವಳವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸವಾಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕಡಿದಾದ ಹಿಮಾಲಯ ಭೂಪ್ರದೇಶ, ಭೂಕಂಪಗಳು, ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಯೋಜನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Public TV Explainer | ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆತಂಕ – ಹಿಮಾಲಯದ 200 ಸರೋವರಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯ!
ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ?
ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ ನದಿಯ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನದಿಯ ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಂಡ್ ಬಳಿಯ ಮೆಡೋಗ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೋ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಯು-ಟರ್ನ್ (ವಾಪಸ್) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೊ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ನದಿಯನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮೊದಲು ಸಿಯಾಂಗ್ ಅಥವಾ ದಿಹಾಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಮುನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೀನಾಗೆ ವಿಶ್ವದ ದುಬಾರಿ ಯೋಜನೆ?
ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ನದಿ ಕಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು 50 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ, ನದಿಯು ಸುಮಾರು 2,000 ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಗಾಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಐದು ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 300 ಶತಕೋಟಿ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್-ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದು ಚೀನಾದ ತ್ರೀ ಗೋರ್ಜಸ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಸುಮಾರು 1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಯುವಾನ್ ಅಥವಾ ಸುಮಾರು 167.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (15,84,535 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ) ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚೀನಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ಲಿ ಕ್ವಿಯಾಂಗ್ ಇದನ್ನು ಶತಮಾನದ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಯೋಜನೆಯ ಮಹತ್ವವು ಅದರ ಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ನದಿ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ?
ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ನದಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಈ ನದಿಯು ಚೀನಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು 2,900 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ಭೂತಾನ್ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುಮಾರು 580,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬರಿದಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯು ಅದರ ವಿಶಾಲವಾದ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ನೀರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕೃಷಿ, ನೀರಾವರಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಸಾರಿಗೆ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಈ ನದಿಯು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಈಶಾನ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಜನ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಚೀನಾದ ನದಿ ಹರಿವಿನ ಮೇಲ್ಮುಖ ಸ್ಥಾನವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಬೀಜಿಂಗ್ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನದಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಉಪನದಿಗಳಿಂದ ಅದು ಈಗಾಗಲೇ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಚೀನಾ ನದಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬಹುದೆಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಜಲಾಶಯಗಳು, ಸುರಂಗಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಕಾಲೋಚಿತ ನೀರಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದು ನೀರಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ನದಿ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಅಥವಾ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: PUBLiCTV Explainer: ಮಹಾಗ್ನಿಯನ್ನೇ ಹುದುಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹಿಮಾಲಯ – ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕವಾಗುತ್ತಾ?
ಚೀನಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯನ್ನು ‘ನಿಲ್ಲಿಸುವ’ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆಯೇ?
ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಭಾರತವನ್ನು ತಲುಪುವುದನ್ನು ಚೀನಾ ಸರಳವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಲೇಖಕ, ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರ ನೀತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮಾಜಿ ಸಲಹೆಗಾರ, ಹೋಮಿ ಲ್ಯಾಬ್ನ ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ಕಲಾಂ ಸೆಂಟರ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಶ್ರೀಜನ್ ಪಾಲ್ ಸಿಂಗ್, ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಚೀನಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ನದಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಚೀನಾ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದತ್ತಾಂಶ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭಾರತದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಹರಿವಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಉಪನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಟಿಬೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ನೀರಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ನದಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ನದಿ ಹರಿವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯು ಕೃಷಿ, ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಚಿಂತೆ ಏನು?
ಮೆಡಾಗ್ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಕಳವಳಗಳು ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೊ ಟಿಬೆಟ್ನಿಂದ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವಾದಿತ ಗಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಆಯಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಾಳಜಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪೂರ್ವ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್ಗಳ ಘರ್ಷಣೆ ವಲಯದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸಕ್ರಿಯ ದೋಷಗಳು, ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟ ಬಂಡೆಗಳು, ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ – ʻಮಹಾಕಾಳಿʼ ಸೇರುವ ಚೌಲಾನಿ ನದಿಗೆ ಭೂಕುಸಿತ
1950 ರ ಅಸ್ಸಾಂ-ಟಿಬೆಟ್ ಭೂಕಂಪವು 8.7 ರ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಕಂಪನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವಿನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಚೀನಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಪುನರಾವರ್ತಿತ ದೋಷ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ದುರ್ಬಲ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಚೀನಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ರವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಸಡಿಲವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೋಷ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಭೂಕಂಪವು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೆಲ್ಲಾನಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಕಂಪನದ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿಂದೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ನೀರು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಭೂಕಂಪ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರಿಂದ ಆಗುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಬಂಡೆಗಳು ಬೀಳುವುದು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಅಣೆಕಟ್ಟೆ ತಳವೇ ಅಭದ್ರವೇ?
ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಚೀನಾ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಣೆಕಟ್ಟೆಗೆ ಭಾರತವು ಹಿಂದೆಯೇ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ಜೀವಪ್ರಭೇದ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಡೆಯೇ ಕಂಟಕ ಇದೆ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಚೀನಾದ ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು.
ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಏನು?
ಮೆಡಾಗ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೊದ ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಂಡ್ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು, ಹಿಮನದಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ, ಅಸ್ಥಿರ ಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಟೆಕ್ಟಾನಿಕ್ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿ ಫ್ಯಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾವೊ, ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್ಪೊ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಯಾನ್ಯನ್ ಅನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ತಾಣ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬಹು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಎತ್ತರದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು, ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸುರಂಗಗಳು ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯೋಜನೆಯು ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರಸ್ತೆಗಳು, ಸುರಂಗಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ನೇಪಾಳ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹ |ವಾರದ ಬಳಿಕ ತ್ರಿಶೂಲಿ ಸುರಂಗದಿಂದ ಇಬ್ಬರ ರಕ್ಷಣೆ – ಒಳಗಿನಿಂದ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತಿರೋ ಕೂಗು
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕಲಿತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠವೆಂದರೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನದಿ ಹರಿವಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ. 2017 ರ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಸಟ್ಲೆಜ್ ನದಿಗಳ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾಹಿತಿಯ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಚೀನಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು. 2018 ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯವು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಚೀನಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಸಟ್ಲೆಜ್ ಬಗ್ಗೆ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಚೀನಾ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ 73 ದಿನಗಳ ಡೋಕ್ಲಾಮ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಅಮಾನತು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಚೀನಾವು 2018ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ದತ್ತಾಂಶ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿತು. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ 2002 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಚೀನಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸವಾಲು ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ಇದು ಅಪ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಭೂಕಂಪನ ಅಪಾಯಗಳು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಪರಿಸರ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಮೇಲಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೆಡಾಗ್ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಪಾಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
