ನವರಾತ್ರಿ (Navratri) ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಲೆ, ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ದೇಶದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಆಯಾ ನೆಲೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ನವರಾತ್ರಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಾವಿನ್ಯತೆಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯು ಉಪವಾಸ, ರಾಮಲೀಲಾ ಮತ್ತು ರಾವಣನ ದಹನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ (South India) ಈ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಲೆ, ಇತಿಹಾಸ, ಕುಟುಂಬ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಭವ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡೋಣ.
ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸ, ರಾಮಲೀಲಾ ಮತ್ತು ದಸರಾದಂದು ರಾವಣನ ದಹನ ಎಂದರ್ಥ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಈ ಹಬ್ಬವು ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ, ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಪುನರ್ಮಿಲನಗಳ ಭವ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ, ಈ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಈ ಬಾರಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊರಲಿದ್ದಾನೆ ಪ್ರಶಾಂತ
* ಮೈಸೂರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಸರಾ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ನಾಡಹಬ್ಬ’ ದಸರಾ (Mysuru Dasara) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. 400 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಇತಿಹಾಸವು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಮೈಸೂರು ನಗರವು ವಧುವಿನಂತೆ ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಅರಮನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ನಗರವು ದೀಪಾಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ನೆರವೇರುತ್ತವೆ. ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಆನೆ ಚಿನ್ನದಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗಲಿದೆ. ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಡಅಧಿದೇವತೆ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
* ಗೋಲು
ತಮಿಳುನಾಡು, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ‘ಗೋಲು’ (Golu) ಅಥವಾ ‘ಬೊಮ್ಮೈ ಕೋಲು’. ಏಣಿ ಗೊಂಬೆ ಅಲಂಕಾರ: ಮರದ ಅಥವಾ ಉಕ್ಕಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ 3, 5, 7, 9 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು (ರಾಮಾಯಣ ಅಥವಾ ಮಹಾಭಾರತದಂತಹವು), ಸಂತರು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸುಂದರವಾದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಮರ ಅಥವಾ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಗೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಮೈಸೂರು ದಸರಾ 2026: ಮೈತಳೆದ 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಭವ್ಯ `ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ರಥ’
ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಒಂದು ಸಾಧನ: ಈ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಸಂಜೆ ಪರಸ್ಪರರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ “ಕೋಲು” ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳು (ತಾಂಬೂಲಂ) ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ನಡುವೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಒಂದು ಸುಂದರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
ಆಯುಧ ಪೂಜೆ
ಪರಿಕರಗಳ ಪೂಜೆ: ಮಹಾ ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಮಹಾ ನವಮಿಯಂದು, ಮನೆಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಆಯುಧ ಪೂಜೆ’ಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ವಾಹನಗಳು (ಕಾರುಗಳು, ಬೈಕುಗಳು) ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ‘ವಿದ್ಯಾರಂಭಂ’ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯ ದೇವತೆಯ ಪೂಜೆ
ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ‘ವಿದ್ಯಾರಂಭ’ (Vidhyarambham) ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು, ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2 ರಿಂದ 3 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು) ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಕ್ಕಿ ಅಥವಾ ಮರಳಿನ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ತೋರು ಬೆರಳಿನಿಂದ ‘ಓಂ ಹರಿ ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ ನಮಃ’ ಎಂದು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಖಾಸಗಿ ದರ್ಬಾರ್‌ – ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸಿದ ಗತವೈಭವ
