ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದ; ‘5 ಡೆಡ್ಲಿ ವೆಪನ್ಸ್’- ರಷ್ಯಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರದಿಂದ (Operation Sindoor) ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಏನೆಂಬುದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅರಿವಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ನಿಖರತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಬದ್ಧವೈರಿ ಹಾಗೂ ಬಲಾಢ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೇ ಬೆಕ್ಕಸ ಬೆರಗಾಗಿವೆ. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಷ್ಯಾದ ಬೆಂಬಲ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ (Brahmos Missile System) ಹಿಡಿದು ಎಸ್‌-400 ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ, ದಶಕಗಳ ಇಂಡೋ-ರಷ್ಯಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಯೋಗವು ಭಾರತ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಭಾರತದ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಯೂರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮತ್ತು ಎಸ್-400 ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್. ಇವುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾದ ಕೊಡುಗೆ ಇದೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ತೊಡೆ ತಟ್ಟಿ ನಿಂತಿದೆ. ಅದರ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ದನಿಯೆತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ರಷ್ಯಾ ನಿಂತಿದೆ.

ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಭೇಟಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲ ತುಂಬಿದೆ. ಭಾರತದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತವಾದ ಸ್ವದೇಶಿ ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಐರನ್ ಡೋಮ್’ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ S-400 ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ ಚಿಮ್ಮುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಈ ಭೇಟಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಿಲಿಟರಿ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕ್ಷಿಪಣಿ, ಡ್ರೋನ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಎಸ್-400 (S-400 Missile System) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಷ್ಯಾ ಸೃಷ್ಟಿ. ಸುಖೋಯ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಷ್ಯಾ ನಿರ್ಮಿತ ಹಲವು ಯುದ್ಧ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಸೇನಾ ಬತ್ತಳಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇಂಡೋ-ರಷ್ಯಾ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಇಂದು ನಿನ್ನೆಯದ್ದಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಅದೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಟ್ರಂಪ್ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಪುಟಿನ್ ಡೋಂಟ್ ಕೇರ್, ಭಾರತಕ್ಕೆ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆ ಮುಂದುವರಿಕೆ – `ವಿಷನ್ 2030’ಗೆ ಅಂಕಿತ

ಇಂಡೋ-ರಷ್ಯಾ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಯೋಗ ಇತಿಹಾಸ ಏನು?
ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಭಯ ದೇಶಗಳದ್ದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂಟು. 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ (IAF) ರಷ್ಯಾದ SAM-2 ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. MiG ಸರಣಿಯ ವಿಮಾನಗಳು (MiG-21, MiG-23, MiG-27, MiG-29 ಮತ್ತು MiG-25) ಮತ್ತು T-90 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಬಂಧವು ಖರೀದಿದಾರ-ಮಾರಾಟಗಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬಲವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಕಳೆದ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವು ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಜಂಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಂತಹ ಸುಧಾರಿತ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೋ ನದಿಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ‘ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್’ ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಶತ್ರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವ ನಿಖರತೆಯು ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್‌ನ ಅಪ್ರತಿಮ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

S-400 ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್
ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ S-400 ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಎದುರಾಳಿ ನೆಲದಿಂದ ಒಳಬರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಸಂಯೋಜಿತ ರಾಡಾರ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಯುದ್ಧ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಶತ್ರು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇಧಿಸದಂತೆ ಗುರಾಣಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ರಷ್ಯಾದ ಪರವಾನಗಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಸುಖೋಯ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‌ಗಳು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ದಾಳಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಭಾರತದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸುಖೋಯ್‌ಗಳು ನೇರ ದಾಳಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

ಭದ್ರತೆಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಬಾಂಧವ್ಯ
ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಜಂಟಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯೋಜನೆಗಳು ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿವೆ. ಸುಧಾರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಸಹಯೋಗವು ಭಾರತದ ಕಡಲ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಇಂದು, ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾ ನಡುವೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು `ವಿಷನ್ 2030′; ಮೋದಿ- ಪುಟಿನ್ ಮಧ್ಯೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷಿಯ ಒಪ್ಪಂದ

ಜಾಗತಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಭಾರತ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂಧೂರ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಸಾಧನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಇದು ದಶಕಗಳ ನಿರಂತರ ಸ್ನೇಹದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ. ಮಾಸ್ಕೋ ನದಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದವರೆಗೆ, ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾದ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬುವುದು, ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬುವುದು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಆಕಾಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.

ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾ; 5 ಡೆಡ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ
ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸಂಬಂಧ ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದು ರಕ್ಷಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಿಂದ. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ 2.8 ಕ್ಷಿಪಣಿ, ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್-ಎನ್‌ಜಿ 350 ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಆಕಾಶ್ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ, ನಿರ್ಭಯ್ 1,000 ಕಿಮೀ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ, ವಿಕ್ರಾಂತ್ ವಾಹಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ. ಜಂಟಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ರಷ್ಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಂಗೆ ರಫ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸೇರಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೂ ಭಾರತ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಈಗಲೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪಾಲುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರ. ರಷ್ಯಾ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಐದು ಡೆಡ್ಲಿಯಸ್ಟ್ ಶಸ್ತ್ರಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್-ಎನ್‌ಜಿ
ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್-ಎನ್‌ಜಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ರೂಪಾಂತರವು ಸುಧಾರಿತ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು 350 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹು ಭಾರತೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ದಾಳಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವರ್ಧಿತ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ವಿಸ್ತೃತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ತ್ವರಿತ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಕಾಶ್ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ರಷ್ಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತ ಆಕಾಶ್ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ ಚಿಮ್ಮುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ. ಹಂತ ಹಂತದ ರಾಡಾರ್ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ಸಹಯೋಗವು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಷ್ಯಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ 30 ದಿನಗಳ ಉಚಿತ E-ಟೂರಿಸ್ಟ್‌ ವೀಸಾ ನೀಡಲು ಭಾರತ ಅಸ್ತು

ನಿರ್ಭಯ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ
ರಷ್ಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ನಿರ್ಭಯ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ 1,000 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ರಾಡಾರ್ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಹಾರಾಟವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ವಾಯು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಂಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಿಂದ ರಾಮ್‌ಜೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಂದಿದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ದೂರದ ಗುರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದಾಳಿ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ನೌಕಾ ರೂಪಾಂತರ
ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ನೌಕಾ ಮಾರಕ ರೂಪಾಂತರವು ಹಡಗು ವಿರೋಧ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿದೆ. ಕಡಲ ಟಾರ್ಗೆಟ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ. ಸೂಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವೇಗವು ನೌಕಾ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ 290 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನೌಕಾ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಮಾರಕ ದಾಳಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಭಾರತೀಯ ಅನ್ವೇಷಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮಾರಕ ಕಡಲ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.