ಭಾರತ-ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಹೊಸ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆ – ಏನಿದು ವಿವಾದ?

ಭಾರತದ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯ (Shaksgam Valley) ಮೇಲೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಚೀನಾ (China) ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಲಾದ ಭಾರತದ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಭಾರತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಮಾನ್ಯವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಭಾರತ, ಚೀನಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿವಾದದ ಅಂಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ರೆ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆ ವಿವಾದವೇನು? ಭಾರತ ಕಳವಳ ಏಕೆ? ಚೀನಾದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಏನು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಕ್ಸ್​ಗಮ್​ ಕಣಿವೆ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕಾರಕೋರಂ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರಕೋರಂ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ದೂರದ, ಎತ್ತರದ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದೆ. ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದ (ಪಿಒಕೆ) ಹುಂಜಾ-ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಭಾರತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು 2 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ‘ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದ’ದ ಭಾಗವಾಗಿ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಚೀನಾಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು.

ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾದ (PRC) ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಯಾಚಿನ್ ಹಿಮನದಿ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೀನಾವು ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯು ಹಿಂದಿನ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ (ಈಗ ಲಡಾಖ್) ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಪದೇಪದೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. 1947- 1948ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿತು. ನಂತರ 1963ರ ಚೀನಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು.

ಏನಿದು ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್‌ ವಿವಾದ?
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು 1963ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ 5,180 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಭಾರತೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಭಾರತ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಚಲನೆಗೆ ಭಾರತದ ನಿರಂತರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚೀನಾ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಮೂಲಕ ಸರ್ವಋತು ರಸ್ತೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 2017ರಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್‌ನ ಡೋಕ್ಲಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಂತರ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಚೀನಾ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ರಸ್ತೆ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸಿಯಾಚಿನ್ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ 49 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ನಿಲುವಿನ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದಾಗ, ಚೀನಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಕ್ತಾರ ಮಾವೋ ನಿಂಗ್ ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಚೀನಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮಾವೋ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳು ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ, 1960ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತ್ತು. ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಕ್ತಾರ ರಣಧೀರ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್, ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ ಚೀನಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭಾರತದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಈ ನಿಲುವನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎರಡಕ್ಕೂ ತಿಳಿಸಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರು.

ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭಾರತದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿನ ನೆಲದ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಾವು ಚೀನಾದ ಕಡೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ರಣಧೀರ್ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.

2024ರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಚೀನಾ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ 1963ರ ಚೀನಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಭಾರತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ಬಳಸಬಹುದಾದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಚೀನಾದ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳವಳ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ ಈಗಾಗಲೇ ಸುಮಾರು 75 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 10 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಕ್ಸ್‌ಗಮ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕೆಟ್ಟದಾದ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನವಸತಿಯಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸ್ಥಳ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಸಿಯಾಚಿನ್​ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಮಿಲಿಟರಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಚೀನಾಗೆ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಚಲನಶೀಲತೆಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಾದ ಇದೀಗ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವಿನ ಹೊಸ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.