ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸೋದ್ಯಾರು? – ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರ ಏನು?

ದೇವರು-ಭಕ್ತಿ-ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿರುವ ದೇಶ ಭಾರತ (India). ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನ. ಪುರಾಣ ಪುಣ್ಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭವ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಪರಂಪರೆ ನಿರಂತರ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ‘ಅಯ್ಯೋ ದೇವರೇ’ ಅಂತ ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖ, ತಪ್ಪು-ಒಪ್ಪುಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅದೇನೋ ನೆಮ್ಮದಿ. ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣ, ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿಗಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ಕಂಟಕ ಎದುರಾಗದಿರಲಿ ಅಂಥ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯ ರೂಪಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಷ್ಟೋ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸಂಪತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಣಿಕೆ, ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ದೇಣಿಗೆ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಪರಂಪರೆಗೆ ಕೆಲವರು ಕಿಡಿಗೇಡಿಗಳು ಕಳಂಕ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹಣ ದಾಹಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪರಂಪರೆ ಕೂಡ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ ವಿಚಾರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ರಾಮಮಂದಿರ (Ram Mandir) ಈಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇಣಿಗೆ ಕಳ್ಳತನ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ನಮಿಸಿ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಹಣ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರಿಂದ ಬಂದ ದೇಣಿಗೆಗೆ ಕೆಲವರು ಕನ್ನ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಶ್ರೀರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಅನ್ನೇ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಾಯ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವರು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ರಾಮಮಂದಿರ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ರಾಮಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೆಗಳ (Ram Mandir Donation Row) ಕಳ್ಳತನವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ? ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಯಾರು ಮಾಡ್ತಾರೆ? ದೇವಾಲಯಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Top Updates | ರಾಮಮಂದಿರದ 7 ಕೋಟಿ ದೇಣಿಗೆ ಕಳ್ಳತನ – 70 ಬಾರಿ ಲೂಟಿ, ಸಿಎಂ ಯೋಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ದೇಶದಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳು?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ಥೂಲ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10 ಲಕ್ಷ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4 ಲಕ್ಷ ದೇವಾಲಯಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಥವಾ ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಪುರೋಹಿತರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಪಾರ ಚರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು (ಭೂಮಿ, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೊಂದಿವೆ. ಭಕ್ತರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆ, ವಾರಣಾಸಿ (ಕಾಶಿ), ಹರಿದ್ವಾರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಮಮಂದಿರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ 3 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹಾರ, ಪಾದುಕೆ ನಾಪತ್ತೆ

ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಿರೋ ರಾಜ್ಯ ಯಾವುದು?
ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 79,154 ನೋಂದಾಯಿತ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ನಂತರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 77,283 ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 53,658 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, 37,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇಶದ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ್ಯಾವುವು?
* ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 1,880 ಕೋಟಿ ರೂ. ದೇಣಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ. ಇನ್ನೂ 1,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಾಮಮಂದಿರ ಕೂಡ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಭಕ್ತರು ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ 1,000 ಕೆಜಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ಮತ್ತು ಮಥುರಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಹ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಮಮಂದಿರ ದೇಣಿಗೆ ಲೂಟಿಕೋರರ ಮೇಲೆ ಬುಲ್ಡೋಜರ್ ಅಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಯೋಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಿದ್ಧತೆ

ಟಾಪ್‌ ದೇವಾಸ್ಥಾನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ದೇಣಿಗೆ ಎಷ್ಟು?
ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1,880 ಕೋಟಿ ರೂ., ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 250 ಕೋಟಿ ರೂ., ರಾಮಮಂದಿರಕ್ಕೆ 150 ಕೋಟಿ ರೂ., ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 100 ಕೋಟಿ ರೂ., ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 80 ಕೋಟಿ ರೂ., ಮತ್ತು ಜಗನ್ನಾಥ ಪುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 18 ಕೋಟಿ ರೂ.

ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸೋದ್ಯಾರು?
ದತ್ತಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನೋಂದಾಯಿತ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ದೇಣಿಗೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1961 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 80ಉ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ನಗದು ಮತ್ತು ವಸ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಗಮನಾರ್ಹ ದೇಣಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಸರ್ಕಾರೇತರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು, ಅಖಾರಗಳು ಅಥವಾ ಪುರೋಹಿತರ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1882 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಾಮಮಂದಿರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ಹಣ ಪತ್ತೆ

1) ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆ (ಪಾಂಡವರು & ಪುರೋಹಿತ ಕುಟುಂಬಗಳು): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಪಾಂಡವರು ಅಥವಾ ಪೂಜಾರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆನುವಂಶಿಕ ಪುರೋಹಿತ ವಂಶಾವಳಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಕಾಣಿಕೆಗಳು, ದೇಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಬಹು ಕುಟುಂಬಗಳು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಾಗ, ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಗದಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ಯನಿರತ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಅಥವಾ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಬದಲಾವಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠ
ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠ. ಇದನ್ನು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮಠಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಠಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಠಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ಚಕ್ರವು 16 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು (ಪಲಿಮಾರು, ಅದಮಾರು, ಕೃಷ್ಣಾಪುರ, ಪುತ್ತಿಗೆ, ಶೀರೂರು, ಸೋದೆ, ಕಾಣಿಯೂರು ಮತ್ತು ಪೇಜಾವರ) ಆವರ್ತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಲಾ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮುಗಿದಾಗ, ಮುಂದಿನ ಮಠದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಪೂಜಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ‘ಪರ್ಯಾಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ) ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಮಮಂದಿರ ದೇಣಿಗೆ ಕಳವು ಪ್ರಕರಣ: ಆರೋಪಿ ಅನುಕಲ್ಪ್ ಮಿಶ್ರಾ ಆಸ್ತಿ ಜಾಡು ಪತ್ತೆ

2) ಮಹಾಂತ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಇಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬರೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಮಹಾಂತ್, ಮಠಾಧೀಶ ಅಥವಾ ಪೀಠಾಧೀಶ್ವರ) ಪ್ರಧಾನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಂತ್ ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಗೋರಖ್‌ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋರಖ್‌ನಾಥ ಮಠವು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯೋಗಿ ಆದಿತ್ಯನಾಥ್ ಅವರು ಇದರ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ದಿವಂಗತ ಮಹಂತ್ ಅವೈದ್ಯನಾಥರು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದರು. ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಮಠಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ದೇಣಿಗೆ ಕಳ್ಳತನ ವಿವಾದ: ರಾಮಮಂದಿರ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚಂಪತ್‌ ರಾಯ್‌ ರಾಜೀನಾಮೆ

3) ಅಖಾಡ (ಪಂಚಾಯತಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಅಖಾಡಗಳು ಸಾಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತರ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಮಹಾಕುಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಖಾಡಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಥವಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚುನಾಯಿತ ಅಥವಾ ಒಮ್ಮತ ಆಧಾರಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು “ಪಂಚಾಯತಿ ಅಖಾಡ” ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ 13 ಪ್ರಮುಖ ಅಖಾಡಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಶೈವ (ದಶನಾಮಿ), ಮೂರು ವೈಷ್ಣವ (ಬೈರಗಿ), ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದಾಸೀನ ಅಖಾಡಗಳು (ಶೈವ ಅಥವಾ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ). ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಪಂಥದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದೇಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾವಿದ್ದರೂ ಕಳ್ಳತನ – ಅಯೋಧ್ಯೆ ರಾಮಮಂದಿರದ ದೇಣಿಗೆ ಹಣ ರಹಸ್ಯ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಗಿದ್ದೇಗೆ?

ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ ಏನು?
ಬ್ರಿಟಿಷರು 1863 ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದು ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರ್ಕಾರವು ಇತರ ಕಾನೂನು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1925 ರಲ್ಲಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ದತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. ಅದರ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, 1925 ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ನೀಲನಕ್ಷೆಯಾಯಿತು. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಾಜ್ಯಗಳು ಈಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 25(2) ನೇ ವಿಧಿಯು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ, ಹಣಕಾಸು, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಜಾತ್ಯತೀತ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಯು ದೇವಾಲಯದ ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯ ನಡೆಸುವ ಮಂಡಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ರಾಮಮಂದಿರ ದೇಣಿಗೆ; 42 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 70 ಬಾರಿ ಕಳ್ಳತನ – ತನಿಖೆ ವೇಳೆ ಎಸ್‌ಐಟಿ ಸಿಕ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯ

ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವು ಅರ್ಚಕರಿಗೆ ಸಂಬಳವನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಾದ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ, ದೇವಾಲಯೇತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೇಗಿದೆ?
ತಮಿಳುನಾಡು: ತಮಿಳುನಾಡು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1959 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯು 40,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ: ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂ (ಟಿಟಿಡಿ) ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಅದರ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೇರಳ: 1950 ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ: 1983 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ ಕಳ್ಳತನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯ ಕಳ್ಳತನ ಪ್ರಕರಣಗಳ ನಂತರ ಆಗಿನ ಶ್ರೀಪತಿ ಮಿಶ್ರಾ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರವು, ಯುಪಿ ಶ್ರೀ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳ ಮಂಡಳಿಗೆ ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು.
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿದೆ 9 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಂಪತ್ತು!
ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಟಾಪ್-10 ಶ್ರೀಮಂತ ದೇವಾಲಯಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಪತ್ತು 9 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಂದ ದಾಖಲೆಯ ಕಾಣಿಕೆಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು 3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ 10 ಟನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಠೇವಣಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳು, ವಜ್ರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಹಸ್ಯ ‘ಕಮಾನು’ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಟ್ರಸ್ಟ್ ನೂರಾರು ಎಕರೆ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯವು 112 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳದ ಗುರುವಾಯೂರು ದೇವಾಲಯ, 2,500 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಭೂ ಹಿಡುವಳಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು 700 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ 1,800 ಕೆಜಿಯಷ್ಟು ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು 4,700 ಕೆಜಿಯಷ್ಟು ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.